294. Historia geologiczna Gór Świętokrzyskich - dr Daniel Tyborowski

59:25
 
مشاركة
 

Manage episode 329814787 series 2774381
بواسطة Wszechnica FWW - Nauka، اكتشفه Player FM ومجتمعنا ـ حقوق الطبع والنشر مملوكة للناشر وليس لـPlayer FM، والصوت يبث مباشرة من خوادمه. اضغط زر الاشتراك لمتابعة التحديثات في Player FM، أو ألصق رابط التغذية الراجعة في أي تطبيق بودكاست آخر.

W ramach Środowego spotkania z Dziejami Ziemi zapraszamy na wykład dr. Daniela Tyborowskiego o historii geologicznej Gór Świętokrzyskich, 25 maja 2022 r.

Góry Świętokrzyskie, obok Sudetów, są jednym z najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Kilkukrotnie ulegały wypiętrzaniu, niszczeniu i zalewaniu przez morza. Zostały wypiętrzone 500 mln lat temu w kambrze, później w czasie kaledońskich ruchów górotwórczych na granicy syluru i dewonu. Następnie odmłodziła je orogeneza hercyńska (dolny karbon) i ponownie orogeneza alpejska.

Mapa geologiczna Gór Świętokrzyskich to trzon paleozoiczny i obrzeżenie mezozoiczne.

W Kambrze trzon paleozoiczny gór Świętokrzyskich podzielony jest na dwie duże jednostki regionalne - jednostkę kielecką (południowa część) i część łysogórską (północna część trzonu). Pomiędzy nimi znajduje się uskok (dyslokacja) świętokrzyska. Różnią się one stylem sedymentacji i poszczególnymi formacjami geologicznymi. Początek kambru to są skały mułowcowe, piaskowce, kwarcyty.

W ordowiku działo się już dużo więcej niż w kambrze. Poza wspomnianymi formacjami (kielecką i łysogórską) pojawia się jednostka zbrzańska. Od początku ordowiku zaznacza nam się podział stref sedymentacji, podział basenów sedymentacyjnych na 3 części. Dominują łupki graptolitowe, skały węglanowe, wapienie, pojawia się typowa fauna bentosowa (trylobity i ramienionogi), konodonty (zimnolubne więc wskazujące na zlodowacenie).

Początek Syluru to podniesienie poziomu wód Oceanu Globalnego po końcu zlodowacenia. Więc we wszystkich 3 jednostkach (kieleckiej, łysogórskiej i zbrzańskiej) to facje łupków graptolitowych. Potem w trakcie syluru poziom oceanu się obniża i pojawia się fauna, którą kojarzymy z dnem (między innymi trylobity). Koniec syluru to obniżenie się oceanu i tak zaczynamy dewon. W dewonie mamy ponownie podział na dwie jednostki - łysogórską i kielecką. To jest też ten okres kiedy Góry Świętokrzyskie przekraczają równik (wcześniej w kambrze, ordowiku i sylurze była to cały czas półkula południowa).

Początek dewonu to piaskowce plakodermowe bogate w skamieniałości kręgowców (ryby pancerne, bezszczękowce, akantody, ryby mięśniopłetwe) - płytkie zbiorniki w których dochodziło do zjawisk sztormowych gdy szczątki różnych organizmów ze zbiornika były wyrzucane w jedno miejsce i tworzyły zlepy - piaskowce plakodermowe. Środkowy i późniejszy dewon to przejście z sedymentacji klastycznej do sedymentacji węglanowej.

Karbon dolny to facja zwana kulmem czyli twory głębokowodne. Powstaje superkontynent Pangea i kiedy dochodzi do zderzenia wszystkich lądów, wypiętrzają się góry. Prawdopodobnie wtedy nie były jeszcze takie wysokie.

Zapis kopalny permu to już klasyczny zapis erozji z gór. Perm w rejonie świętokrzyskim to czerwony spągowiec - zlepieńce i brekcje Trias dzieli się na 3 facje - pstry piaskowiec, wyżej wapień muszlowy i na samej górze - kajper.

Jura zaczyna się utworami lądowymi kontynentalnymi - piaskowce, stanowiska z tropami dinozaurów, stanowiska gdzie jest zapis kopalny meandrujących rzek. Następnie podwyższa się poziom morza i na koniec jury znów poziom wód opada.

dr Daniel Tyborowski - paleobiolog, interesuje się gadami morskimi, paleobiologią kręgowców morskich oraz izotopowym badaniem zębów i kości

Znajdź nas:
https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/
https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/
https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historia
https://anchor.fm/wszechnica-fww-nauka
https://wszechnica.org.pl/

322 حلقات